Status napretka
Pogoršanje
Pogoršanje

Podkategorije

Odaberite kategorije iz padajućeg menija ispod kako biste vidjeli različite podjele podataka.

Opis indikatora

Indikator za Bosnu i Hercegovinu mjeri ekonomske gubitke uzrokovane vremenskim i klimatskim događajima, uključujući meteorološke događaje, kao što su oluje i lavine, hidrološke događaje, kao što su poplave, te klimatološke događaje, kao što su toplotni talasi, hladni talasi, suše i šumski požari. Podaci za Bosnu i Hercegovinu dio su zajedničke evropske serije koju koristi Eurostat i zasnivaju se na podacima CATDAT baze RiskLayer, uz Evropsku agenciju za okoliš (EEA) kao data provider. U nacionalnom skupu godišnje vrijednosti su prikazane od 2000. godine, dok je 30-godišnji pomični prosjek prikazan od 2009. godine. Vrijednosti se iskazuju u milionima eura i eurima po stanovniku, u konstantnim cijenama.
Izvor i metodologija podataka

Indikator se koristi za praćenje ekonomskih posljedica vremenskih i klimatskih ekstrema i za praćenje napretka Bosne i Hercegovine u oblasti klimatske otpornosti i prilagođavanja klimatskim promjenama. Posebno je značajan zbog izražene međugodišnje promjenljivosti gubitaka, koja može biti posljedica pojave pojedinačnih ekstremnih događaja sa velikim ekonomskim posljedicama. Zbog toga se, pored godišnjih vrijednosti, koristi i 30-godišnji pomični prosjek koji omogućava stabilnije sagledavanje dugoročnog trenda. Podaci za Bosnu i Hercegovinu metodološki su povezani sa istim evropskim izvorom koji se koristi za ovaj indikator u Eurostatovoj bazi.
Obuhvat i uporedivost

Napredak se na nacionalnom nivou računa u skladu sa Eurostatovim pristupom za indikatore bez kvantitativnog cilja. Za indikator 13.40 koristi se apsolutna mjerna jedinica milion eura, a za izračun napretka odabrana je serija 30-godišnjeg pomičnog prosjeka (AVG_30Y). U skladu sa Eurostatovom metodologijom, za godišnje podatke kratkoročni rast računa se za posljednjih pet godina raspoložive serije, što zahtijeva šest uzastopnih referentnih godina. Za Bosnu i Hercegovinu posljednji dostupni period je 2019–2024. Za 2019. godinu vrijednost 30-godišnjeg prosjeka iznosi 161 milion eura, a za 2024. godinu 178 miliona eura. Prosječna godišnja stopa promjene (CAGR) izračunava se formulom: CAGR = (178 / 161)^(1/5) − 1 = +2,03 % Kod ovog indikatora poželjan je smjer smanjenja ekonomskih gubitaka. Zbog toga pozitivna stopa rasta od približno 2,03 % predstavlja kretanje u nepovoljnom smjeru. Prema Eurostatovoj funkciji bodovanja za indikatore bez kvantitativnog cilja, rast od najmanje 2,0 % u nepovoljnom smjeru odgovara rezultatu −5, što se na portalu Bosne i Hercegovine prikazuje kao „Pogoršanje“. Specifičnost Bosne i Hercegovine je da se za ovaj indikator ne koriste podaci iz nacionalnog ESS izvora, već podaci za BiH iz zajedničkog CATDAT/RiskLayer skupa koji distribuira EEA. Zbog toga je poredivost sa evropskim zemljama zasnovana na istoj metodološkoj osnovi. Godišnje vrijednosti mogu značajno oscilirati između godina, pa 30-godišnji pomični prosjek ima posebnu važnost za tumačenje dugoročnog kretanja.
Nacionalni kontekst i ciljevi

Za indikator 13.40 nije utvrđen poseban kvantifikovani nacionalni cilj Bosne i Hercegovine koji bi se mogao koristiti kao brojčana ciljna vrijednost u obračunu progresa. Zbog toga se na portalu ne postavlja proizvoljan nacionalni cilj, već se napredak prati kroz promjenu vrijednosti indikatora u skladu sa Eurostatovom metodologijom. Dugoročni cilj je smanjenje ekonomskih posljedica vremenskih i klimatskih ekstrema, jačanje otpornosti Bosne i Hercegovine na klimatske rizike i unapređenje kapaciteta za prilagođavanje klimatskim promjenama.
Opis indikatora

Indikator mjeri ekonomske gubitke uzrokovane vremenskim i klimatskim događajima. Vremenski i klimatski događaji obuhvataju meteorološke događaje, kao što su oluje i lavine, hidrološke događaje, kao što su poplave, te klimatološke događaje, kao što su toplotni talasi, hladni talasi, suše i šumski požari, prema klasifikaciji Međunarodnog vijeća za nauku (ICSU). Pored godišnjih vrijednosti, prikazuje se i izglađeni vremenski niz zasnovan na 30-godišnjem pomičnom prosjeku. Ovaj prosjek omogućava da se dugoročniji trend posmatra uz smanjivanje uticaja velike međugodišnje klimatske varijabilnosti. Indikator se zasniva na podacima iz baze CATDAT koju obezbjeđuje RiskLayer, dok je Evropska agencija za okoliš (EEA) data provider za Eurostat. Vrijednosti se iskazuju u milionima eura i eurima po stanovniku, u konstantnim cijenama.
Izvor i metodologija podataka

Indikator se koristi za praćenje napretka prema Cilju održivog razvoja 13 o klimatskoj akciji, koji je integrisan u prioritete Evropske komisije. SDG 13 ima za cilj jačanje otpornosti i kapaciteta za prilagođavanje klimatskim rizicima i prirodnim opasnostima povezanim s klimom, kao i ostvarivanje klimatske neutralnosti do sredine stoljeća i ograničavanje globalnog zagrijavanja na znatno ispod 2 °C, uz nastojanje da se ono ograniči na 1,5 °C u odnosu na predindustrijski period. Indikator je sličan globalnim indikatorima SDG 1.5.2 i 11.5.2, koji prate direktne ekonomske gubitke usljed katastrofa u odnosu na globalni BDP.
Obuhvat i uporedivost

Ekonomski gubici od vremenskih i klimatskih ekstrema pokazuju veliku međugodišnju varijabilnost, zbog čega se uz godišnje vrijednosti koristi 30-godišnji pomični prosjek. Na taj način omogućava se stabilnije praćenje dugoročnog kretanja gubitaka. Za potrebe procjene napretka koristi se apsolutna mjerna jedinica milion eura, dok se za procjenu statusa koristi vrijednost u eurima po stanovniku. EEA navodi da evidentirani ekonomski gubici uglavnom predstavljaju monetizovane procjene direktne štete na određenoj imovini i stoga ne obuhvataju sve šire ekonomske i društvene posljedice, kao što su gubici produktivnosti, posljedice po zdravlje i smrtnost, kulturnu baštinu ili usluge ekosistema.
EU kontekst i ciljevi

Dugoročni cilj EU je jačanje otpornosti na klimatske promjene i smanjenje ranjivosti na neizbježne posljedice klimatskih promjena. Strategija EU za prilagođavanje klimatskim promjenama iz 2021. godine teži viziji da EU do 2050. bude društvo otporno na klimatske promjene i u potpunosti prilagođeno neizbježnim uticajima klimatskih promjena. Indikator 13.40 doprinosi praćenju ove politike kroz dugoročno praćenje ekonomskih posljedica vremenskih i klimatskih ekstrema.